The Combat of Corruption and the Crucial Role of the Accountancy Profession


Date : 15/06/2017

Zou u ernstige gevallen van fraude melden?

This article is also available in English

Cet article est également disponible en français.

Transparency International Belgium organiseerde op 15 juni 2017 een symposium in het Egmont Paleis in Brussel: “The Combat of Corruption and the Crucial Role of the Accountancy Profession”. Het evenement bracht een panel van 15 experts samen, vertegenwoordigers van professionele instituten en federaties, toezichthouders, de Cel voor Financiële Informatieverwerking, de magistratuur, de overheid, OLAF, de Europese Rekenkamer, de media en NGO’s.

Verwachtingskloof

Het accountantsberoep wordt met een toenemende stroom van corruptieschandalen, offshoring en witwaspraktijken geconfronteerd. De samenleving verwacht dat accountants haar rol als waakhond voor corruptie opneemt, als fraudezaken die soms jaren aangesleept hebben aan het licht komen, roept dat verontwaardiging op. Waren accountants betrokken bij het misdrijf, hielpen ze misstanden verbergen, zij hadden de jaarrekeningen toch afgetekend? Hadden ze dit kunnen voorkomen, hadden ze dit moeten kunnen voorkomen? Er is een kloof tussen wat de maatschappij verwacht en wat volgens de beroepsgroep de grenzen zijn van hun werkzaamheden.

Transparantie bekeken vanuit het juridische en regelgevende kader

Transparantie is het tegengif voor corruptie, zoals Dominique Dussard, voorzitter van TI-Belgium stelde in zijn welkomstwoord.  Meer aandacht voor maatschappelijk verantwoord ondernemen alsook aangescherpte wet- en regelgeving hebben transparantie de afgelopen jaren hoger op de agenda geplaatst.
De pijlers voor de huidige wet- en regelgeving dateren van de vroege jaren 90: Wetgeving ter bestrijding van witwassen van geld (1991), oprichting van de Cel voor Financiële Informatieverwerking (1993), de Corporate Governance Code (1997), de aanbeveling “Fraude en onwettige handelingen” (IBR, 1998), de strafbaarstelling van corruptie (1999), zijn aan aantal voorbeelden. Sindsdien zijn deze bepalingen bijgewerkt en aangescherpt. Harmonisering verloopt traag, maar komt op gang. De meest recente veranderingen dateren van 2017 in de vorm van de oprichting van het onafhankelijke College van Toezicht op de Bedrijfsrevisoren (2017) en de 4e en 5e anti-witwasrichtlijn die binnenkort van kracht worden. Veel deelnemers aan het symposium bevestigen dat de antiwitwaswetgeving een belangrijke bijdrage heeft geleverd aan de gerealiseerde vooruitgang.

Cultuurverandering, een nieuwe houding van het accountantsberoep in een veranderende risico omgeving

Key-note spreker Mark Thompson, COO van het ‘Serious Fraud Office’ in het VK, stelde dat accountants vooral goed moeten begrijpen waarom voor bepaalde financiële constructies gekozen wordt en niet alleen oog moeten hebben voor de juridische aspecten.  Professioneel skepticisme is essentieel om klassieke risico’s te identificeren zoals daadwerkelijk eigendom, onnodig complexe constructies, onverklaard gebruik van riskante jurisdicties, tussenpersonen en agenten en activiteiten in bepaalde sectoren. In zijn ogen gebeurd het echter te vaak dat een professioneel-kritische houding verslapt doordat er bijvoorbeeld een te vriendschappelijke band ontstaat met de opdrachtgever.

We moeten ook onder ogen zien dat auditors en accountants blootgesteld kunnen worden aan significante risico’s, met name als het topmanagement betrokken is bij corruptie of het gedoogt. In België zijn revisoren, accountants, boekhouders en fiscalisten verplicht om verdachte transacties te rapporteren aan de Cel voor Financiële Informatieverwerking (CFI-CTIF). Dit orgaan beoordeelt de zaak en beslist dan om deze al dan niet over te dragen aan het Openbaar Ministerie. Als dit het geval is, beëindigen Belgische banken direct de commerciële relatie met de klant.

Het kost zelden veel moeite om de bron van een melding te achterhalen. Klokkenluiden brengt grote risico’s met zich mee, waarvoor in België geen wettelijke bescherming bestaat, laat staan een compensatie. De accountant wordt in een positie gemanoeuvreerd waarbij enerzijds zwijgen potentieel schadelijk is voor zijn/haar professionele loopbaan en de organisatie waarvoor hij/zij werkt, maar melden anderzijds het einde van zijn/haar kan carrière betekenen.

Voorts werd “de-risking” besproken, dat is de situatie waarin de revisor of accountant van mening is dat de risico’s rond bepaalde structuren of jurisdicties onvoldoende kunnen worden beperkt, en besluit om in dergelijke situaties geen diensten meer te verlenen. 

De deelnemers waren van mening dat er nood is aan een andere cultuur en houding bij auditors en accountants, eerder dan de invoering van meer wetten en regelgeving (met uitzondering van bescherming van klokkenluiders). Auditors en accountants kunnen en moeten misstanden altijd aan de kaak stellen, en dat geldt voor de gehele beroepsgroep: revisoren en accountants, zowel intern als extern, in de private en in de publieke sector. Bescherming tegen vergelding moet door alle belanghebbenden op de agenda gezet worden. Evert-Jan Lammers, Registered Fraud Auditor, dagvoorzitter van het symposium en Bestuurder van TI-Belgium: “Sprekers waren het eens dat een verdere kwaliteitsverbetering van audits een verandering vereist in de professionele houding, door bewustmaking, specifieke trainingen, meer professioneel scepticisme, een ‘speak-up’ cultuur en morele moed. Loyaliteit is gebaseerd op gedeelde waarden. Medewerkers moeten zichzelf kunnen identificeren met de organisatie en de organisatieleiding. De welbekende Toon aan de Top zal cruciaal zijn om deze verandering te kunnen realiseren”.

Controle

Transparency International Belgium zal de ontwikkelingen in de accountancy beroepsgroep op de voet blijven volgen en wil de actoren steunen in het realiseren van hun objectieven.
Guido De Clercq, Executive Director van TI-Belgium: “Zonder onze onafhankelijkheid op te geven, steken we onze hand uit naar de accountancy beroepsgroep en haar stakeholders. Binnen de Transparency International beweging is een rijkdom aan specifieke kennis opgebouwd, die we graag met hen willen delen.  We nodigen de experts, de vennootschappen, de instituten en beroepsfederaties uit om gezamenlijk werk te maken van deze problematiek”.

Informatie: Hanneke de Visser (+32-2-8932584), hanneke.devisser@transparencybelgium.be
Voor het volledige programma van het evenement, met vermelding van alle deelnemers aan het debat, klik hier.