Klokken luiden voor zakelijk succes


Date : 23/06/2020

Klokken luiden voor zakelijk succes

Bedrijven die klokkenluiders aanmoedigen kunnen zien wat er echt aan de hand is

en kunnen inzicht omzetten in zakelijk voordeel *)

Uit bewijsmateriaal blijkt dat klokkenluiders de zaken beter willen maken, zowel voor hun bedrijven als voor hun klanten. Toch negeren veel bedrijven interne tips, of erger nog, we stelllen vergeldingsacties in tegen degenen die ze geven. Het is een steeds meer betwijfelde aanpak, want er is overweldigend bewijs toont dat bedrijven die klokkenluiders negeren risico nemem.

In 2013 had Howard Wilkinson, een senior handelaar van Danske Bank in Estland, informatie nodig over een in het Verenigd Koninkrijk geregistreerde klant. Wilkinson controleerde de gegevens van het bedrijf in het Britse handelsregister, dat het als slapende klant vermeldde. Toch wist hij dat het bedrijf transacties deed die tot 20 miljoen dollar per dag waard waren. Hij ontdekte ook dat het Russische bedrijf een adres in Londen deelde met 64 andere bedrijven die een rekening hadden bij Danske Bank, en verbonden was met offshore bankcentra die bekend staan om hun geheimhouding.

Bij het vinden van soortgelijke patronen in de administratie van andere klanten waarschuwde Wilkinson de managers dat de bank talrijke wettelijke voorschriften had overtreden en enorme sommen geld zonder due diligence had behandeld. Maar ze negeerden hem. Wilkinson werd door de Deense wetgeving inzake het bankgeheim verhinderd om verslag uit te brengen aan een externe toezichthouder en nam in 2014 ontslag. Onbewust had hij het grootste witwasserschandaal in de geschiedenis ontdekt.

Corruptie op een adembenemende schaal blootleggen

Hoewel de interne auditors al snel soortgelijke problemen aan de orde stelden, gaf Danske Bank pas in 2017 opdracht tot een onafhankelijk onderzoek, nadat de media zijn geldovermakingen begonnen te sonderen. Uit het onderzoek bleek dat er tussen 2007 en 2015 234 miljard dollar door de Estse vestiging was gegaan met ontoereikende controles op witwassen.

Eind 2018 beschuldigden de Deense openbare aanklagers Danske Bank van onvoldoende transactiecontrole en onderzoek naar de begunstigde eigenaars van de klanten. De leidinggevenden zijn beschuldigd van het overtreden van de Deense anti-witwaswetten en in februari 2019 beval de financiële toezichthouder van Estland de bank om het land binnen acht maanden te verlaten. Vervolgens kondigde zij aan zich terug te trekken uit Estland, Letland, Litouwen en Rusland.

De waarde van het aandeel van Danske Bank is in 2018 gehalveerd en met de lopende onderzoeken in Denemarken, Estland, Frankrijk, Duitsland, Zweden, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten verwacht zij boetes van enkele miljarden dollars.

Klokkenluiden voor de gezondheid van bedrijven op lange termijn

Het schandaal onderstreept waarom de vraag van aandeelhouders naar effectieve klokkenluidersprogramma's toeneemt. Bedrijven die klokkenluiders aanmoedigen en naar hen luisteren, geven aan investeerders en het publiek te kennen dat zij prioriteit geven aan risicobeheer, maatschappelijke verantwoordelijkheid en integriteit, en dat zij de waardecreatie op lange termijn ondersteunen. 

In 2018 analyseerden academici 1,2 miljoen geanonimiseerde interne rapporten van werknemers van Amerikaanse overheidsbedrijven. Zij vonden dat klokkenluiders essentieel zijn voor het behalen van bedrijfsdoelstellingen, waaronder winstgevendheid. Zij stellen bedrijven in staat om onrechtmatig gedrag aan te pakken voordat de aansprakelijkheid in werking treedt, en om lichtere sancties te verkrijgen door zelf vrijwillig verslag uit te brengen aan toezichthoudende instanties. Uit de analyse bleek dat hoe meer werknemers gebruik maken van interne klokkenluidersmeldpunten, hoe minder rechtszaken er tegen ondernemingen worden aangespannen en hoe minder schikkingen zij betalen. Klokkenluiders zijn duidelijk een waardevol bezit, maar worden vaak niet als zodanig behandeld.

Toen Courtland Kelley, een kwaliteitsinspecteur bij General Motors (GM) in de Verenigde Staten, de bezorgdheid over de productveiligheid aan de managers meldde, zette het bedrijf hem op een zijspoor, waardoor de veiligheidsinspecteurs bang waren zich uit te spreken. In 2014 werd GM geconfronteerd met een onderzoek naar een defect dat de schuld kreeg van talrijke ongevallen en 124 sterfgevallen. Dit was mogelijk te voorkomen had het bedrijf een klokkenluiderscultuur gekoesterd. Medewerkers waren op de hoogte van de fout, maar ondernamen geen actie.

GM werd gedwongen om meer dan 1,5 miljard dollar aan boetes en vergoedingen te betalen. Het bedrijf betaalde ook meer dan 3 miljard dollar om wereldwijd 30 miljoen voertuigen terug te roepen en leed een niet te berekenen schade aan zijn reputatie en verkoop.

De waarde van luisteren

Net als Kelley werd voormalig EY-partner Amjad Rihan door het management slecht behandeld toen hij tijdens een klantenaudit in Dubai in 2013 problemen aan het licht bracht. Rihan ontdekte dat Kaloti Jewellery International zilverkleurig goud uit Marokko had verscheept om exportbeperkingen te voorkomen. Hij verdacht ook het witwassen van geld door middel van 5,2 miljard dollar aan goud, mogelijk uit landen die conflictmineralen exporteren.

Nadat hij zijn bevindingen had gemeld aan de toezichthouder van Dubai, zei Rihan dat hij bij EY onder druk werd gezet om ze te veranderen. De EY-bazen zouden toen Kaloti en de toezichthouder hebben geholpen om de bevindingen te verbergen. Uit angst voor zijn leven vluchtte Rihan terug naar Groot-Brittannië en nam ontslag.

Omdat hij geen vergelijkbaar werk kon vinden, klaagde hij EY aan voor het beschadigen van zijn reputatie. In april 2020 verklaarde het hooggerechtshof in Londen dat EY bij de behandeling van Kaloti de ethische code van de accountants had overtreden en zijn plicht jegens Rihan had geschonden. Het veroordeelde EY tot het betalen van een schadevergoeding van 10,8 miljoen dollar.

Hoewel EY in beroep wil gaan, bedreigt het vonnis het merk van het bedrijf en zendt het een duidelijk signaal uit dat bedrijfsklokkenluiders met succes onethisch gedrag naar buiten toe kunnen aanvechten wanneer een bedrijf er intern onvoldoende mee omgaat.

Inzicht van binnenuit

Meer fraude wordt aan het licht gebracht door tips van klokkenluiders dan welke andere methode dan ook, zegt de Vereniging van Gecertificeerde Fraude Examinatoren. Maar er is vaak een cultuuromslag nodig voordat klokkenluiders als een waarde worden beschouwd.

Veel mensen vroegen zich af waar de klokkenluiders zich bevonden in het Volkswagen-emissieschandaal van 2015. Hun afwezigheid in zo'n wijdverbreide zaak benadrukt hun cruciale rol, zowel voor werkgevers als voor de samenleving, en de noodzaak om hen aan te moedigen en te beschermen. Het toont ook het belang aan van een bedrijfscultuur die ervoor zorgt dat iedereen zijn verantwoordelijkheid voor het melden van wanpraktijken begrijpt, en weet hoe dat te doen.

Bedrijven als Danske Bank, GM en EY bedienen hun klanten en zichzelf veel beter als ze luisteren naar betrokken werknemers die de klok luiden. Om dit effectief te kunnen doen, moeten ze rapportagemechanismen instellen met vier essentiële componenten: actieve aanmoediging van werknemers om zich uit te spreken, toegankelijke en vertrouwelijke meldingskanalen, effectieve responssystemen en een robuuste bescherming van de gebruiker, de klokkenluider tegen vergelding.

Hoewel niet alle klokkenluidersrapporten op wanpraktijken wijzen, bieden klokkenluiders tijdg inzicht in wat er echt aan de hand is, zodat bedrijven problemen kunnen aanpakken lang voordat ze tot schandalen uitgroeien.

*) Deze tekst is een vertaling van een document van Transparency International (TI) en betreft een algemene informatie die de TI-beweging ter gelegenheid van de World Whistleblowing Day wil verspreiden.